Dansschool, disco, duinpan: populair als uitvaartlocatie

Uitvaarten worden steeds vaker op andere locaties gehouden dan op traditionele plaatsen als kerken. Nabestaanden kiezen er dan bijvoorbeeld voor om de herdenkingsdienst en/of bijeenkomst na afloop te houden in een mooi gebouw, een strandpaviljoen of een tent in eigen tuin. Linda Prater onderzocht het fenomeen.

Prater is net klaar met de opleiding tot uitvaartbegeleider van Meander Opleidingen. Tijdens een stage bij Dela kreeg ze al oog voor de bijzondere wensen die mensen kunnen hebben ten aanzien van de plaats van de uitvaartplechtigheid. “Ik kreeg het gevoel dat mensen niet goed wisten wat er allemaal mogelijk was”, vertelt ze.
Voor haar eindopdracht enquêteerde Prater 300 personen: van jong tot oud, uit verschillende culturen. Ze vroeg specifiek naar de wensen omtrent de uitvaartlocatie en spoorde in haar vragenlijst aan om buiten reguliere kaders te denken. “Het onderwerp boeide me omdat een aparte locatie een manier is om een uitvaart nog persoonlijker te maken”, aldus de uitvaartbegeleidster .
Van de 300 formulieren werden er 103 ingevuld geretourneerd. Wat waren de conclusies?

Generaties

Prater: “Het onderwerp gaat in de toekomst zeker meer spelen. Het is voor uitvaartbegeleiders nu nog een beetje pionieren wat alternatieve locaties betreft. Het meest opvallend aan het onderzoek is dat de kerk als uitvaartlocatie snel uit de gratie raakt. Daarnaast valt het op dat de natuur vaak wordt genoemd als ideale locatie om een uitvaart te houden. Van de respondenten was dat circa 70 procent. Tien procent daarvan geeft aan dat hun lichaam in de kist daar zelf niet bij aanwezig hoeft te zijn.”
De respondenten werden onderverdeeld in de leeftijdscategorieën Babyboomers (geboortejaar 1946-1964), generatie X (geboortejaar 1965-1980) en generatie Y(geboortejaar 1981-1991). Prater: “Van de Babyboomers koos iedereen traditioneel: voor een dienst in een kerk of crematorium, omdat dat ‘zo hoort’. De generatie X staat al wat opener voor alternatieven, terwijl bij de generatie Y de kerk als optie nagenoeg verdwenen is. Aparte locaties waren: de Alpe d'Huez, het strand van Scheveningen, Turkije, het Tilburgse Textielmuseum en een Rockfestival.”

Logistieke uitdagingen
 
Prater was ook benieuwd of bedrijven ervoor openstonden om een uitvaart in hun gebouw te houden. Ze vertelt: “Sommige bedrijven beroepen zich op het bestemmingsplan van de gemeente, maar juridisch heb ik tot op dit moment nog geen enkel bezwaar gevonden. Bedrijven moeten misschien wat meer uitgenodigd worden om ervoor open te staan. Ze zijn er soms nog een beetje huiverig voor.”
Zijn er praktische bezwaren tegen alternatieve locaties? Prater: “Logistiek kan het soms wat lastiger zijn. Er moet bijvoorbeeld voldoende parkeergelegenheid zijn. Soms komen er extra vervoerskosten bij kijken. Natuurlijk moet er meer worden geregeld, maar qua kosten hoeft een alternatieve locatie niet veel duurder te zijn. Ik schat in dat je met een paar honderd euro extra al een eind komt. Als je bijvoorbeeld kiest voor alleen een technische crematie, kun je het geld dat overblijft voor iets anders gebruiken.”

Thuis in de tuin

Bas de Weerd van De Weerd Uitvaartverzorging in Wijhe (Overijssel) verzorgt wel eens een uitvaartbijeenkomst op een alternatieve locatie, bijvoorbeeld in een beeldentuin of een landhuis. De Weerd: “Het komt wel voor, maar niet vaak. Ik verwacht wel dat het een trend gaat worden. De meeste mensen, vooral ouderen, vinden het nu vaak nog praktischer om een uitvaart geheel in een crematorium te houden, hoewel daar soms krapte is qua tijd en niet elk crematorium passende faciliteiten heeft. Het ligt denk ik ook aan de regio, want bij ons merk je dat de kerk toch nog belangrijk is. Wel gebeurt het vaker dat een pastoor naar een crematorium wordt gehaald. Wat ook vaker gebeurt is dat men een tent huurt voor de condoleancebijeenkomst na afloop en die neerzet bij nabestaanden thuis in de tuin. We hebben hier veel agrariërs in de buurt, daar komt dat wel voor. Ooit hebben we eens een herdenkingsdienst gehouden in een garage van een autobedrijf: die was eigendom geweest van de overledene. Als ondernemer moet je creatief meedenken, vind ik.”

In een horecagelegenheid

Jos Bogers van Bijnen Uitvaartverzorging in het Brabantse Vught organiseert ook wel eens een uitvaart op een aparte locatie. Hij noemt bijvoorbeeld horecagelegenheden als een villa, een hotel en een strandpaviljoen. Bogers: ”Je merkt dat mensen zich meer van de kerk afkeren. In een villa hebben we twee keer een uitvaartdienst gehouden. Dat soort locaties wordt gekozen omdat de familie daar bijvoorbeeld al een bepaalde binding mee heeft. Omdat er bijvoorbeeld ooit een bruiloft is gevierd. Niet elke horecagelegenheid biedt de gelegenheid ervoor. Bij mijn weten is er wettelijk niets op tegen. De huur van zo’n horecalocatie kan goedkoper uitvallen dan een reguliere locatie. Uiteraard moeten er wel afspraken worden gemaakt over consumpties.”    

Ook woordvoerder Gijs Pelser van Yarden bevestigt de trend. Hij zegt: “We zien een voorzichtige toename in het gebruik van andere locaties dan de reguliere (crematorium, kerk, uitvaartcentrum). Het aanbod van dergelijke locaties groeit ook. Ook in de keuze voor de koffie/borrel na de dienst zien we een heel lichte toename van andere locaties, maar tegelijkertijd verwachten we dat dat niet zal doorzetten. Dat laatste komt omdat crematoria (niet alleen die van Yarden) en uitvaartcentra steeds betere horecamogelijkheden bieden, zowel qua assortiment als qua sfeer.”

De rol van de natuur 

Naast vier natuurbegraafplaatsen zijn er drie crematoria met openluchtaula’s, te weten in Bergen op Zoom, Dieren en Lelystad.  Bram Hommel van Crematorium Zoomstede in Bergen op Zoom: “We organiseren per maand zo’n drie tot vier keer een uitvaart buiten. We zorgen er dan altijd voor dat we ook binnen een ruimte beschikbaar houden in verband met het weer. In onze openluchtaula kunnen zo’n 120 personen plaatsnemen. Een uitvaart buiten kost 350 euro meer. De mensen geven na afloop aan dat ze het fantastisch vonden.”

Crematorium Dieren speelde met De Eikenhof al in 1997 in op een toenemende vraag naar plechtigheden in de open lucht. Volgens een woordvoerder van het crematorium kiezen mensen voor de Eikenhof vanwege de unieke sfeer, de natuurgeluiden en dergelijke. “Er zijn ruim 50 zitplaatsen. Jaarlijks mogen we hier 40 tot 50 plechtigheden verzorgen. Er is sprake van een gestage toename.”   
Natuurbeschermingsorganisaties krijgen vaker te maken met wensen om as van dierbaren in natuur te verstrooien. Het jongste initiatief is de ‘Tuin van de Eeuwigheid’ van Stichting Het Drentse Landschap enYarden. Het gaat om een herdenkpark en begraafplaats waar niet alleen eeuwige grafrust gegarandeerd wordt maar waar ook plechtigheden kunnen plaatsvinden. De exacte plaats in Drenthe is nog niet bekend.
  
Tenten

Martin de Jonge van Stijlvol Afscheid Nemen in het Overijsselse Vroomshoop verhuurt tenten ‘met een koninklijke uitstraling’ voor uitvaarten. De Jonge: “Het is een markt die nog verkend moet worden, maar waar toekomst in zit. Vorig jaar hebben we zeven keer een tent verhuurd voor een uitvaart, dit jaar tot nu toe drie keer. Het kan gaan om een kleine tent voor het opbaren in een kerk. Dan krijg je net even een intiemere sfeer. Voor het condoleren of een borrel kunnen grotere tenten worden gehuurd, bijvoorbeeld één die maximaal 100 personen kan herbergen. Die kost 1500 euro excl. btw. Een kleine ‘opbaartent’ (inclusief opbouwen en afbreken) kost 350 euro excl. btw.”

Door Marianne van de Polder, gepubliceerd in het juli/augustusnummer van Het Uitvaartwezen, 2011.